محيصى و زيغى و ميلى نباشد به خلاف آن باشد كه در دار دنيا باشد كه ايشان عصيان و مخالفت كردندى ، آن جا نباشد اين معنى براى آن كه خلايق ملجأ باشند . * ( وَخَشَعَتِ الأَصْواتُ لِلرَّحْمنِ ) * ، و آوازها خاشع و ذليل شود خداى را ، كس زهره ندارد كه آن جا آواز بردارد از هيبت آن روز . * ( فَلا تَسْمَعُ إِلَّا هَمْساً ) * ، و آن جا الَّا آواز پوشيده نشنوى . عبد اللَّه عبّاس و ابن زيد گفتند : صوت الاقدام ، بهران ( 1 ) پاى باشد . مجاهد گفت : * ( هَمْساً ) * ، اى صوتا خفيّا ، قال الرّاجز : و هنّ يمشين بنا هميسا اى خفيّا . * ( يَوْمَئِذٍ ) * ، آن روز ، يعنى روز قيامت شفاعت سود ندارد الَّا آن را كه خداى دستورى دهد كه در حقّ او شفاعت كنند . * ( وَرَضِيَ لَه قَوْلًا ) * ، و سخن او بشنيده آيد بنزديك خداى تعالى از انبياء و ائمّه و مؤمنان . آنگه گفت : * ( يَعْلَمُ ما بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَما خَلْفَهُمْ ) * ، داند آنچه پيش ايشان باشد و آنچه پس ايشان باشد . اختلاف اقوال گفتيم در اين كلمه يعنى در سورة البقرة . * ( وَلا يُحِيطُونَ بِه عِلْماً ) * ، و خلقان را علم محيط نشود به خداى يعنى به تفاصيل مقدورات و معلومات او . و نصب او بر تمييز است . * ( وَعَنَتِ الْوُجُوه ) * ، و رويها آن روز خاشع و ذليل شود خداى تعالى را . و العانى ، الاسير ، قال اميّة بن الصّلت : مليك على عرش السّماء مهيمن لعزّته تعنو الوجوه و تسجد و مراد به وجوه ، اصحاب وجوه است ، چنان كه گفت : وُجُوه يَوْمَئِذٍ ناضِرَةٌ ( 2 ) ، و : وُجُوه يَوْمَئِذٍ باسِرَةٌ ( 3 ) ، و : وُجُوه يَوْمَئِذٍ مُسْفِرَةٌ ( 4 ) ، الى آخر الآيات . و تخصيص وجوه براى آن كرد كه شريفتر عضوى اوست حواس بر اوست . * ( وَقَدْ خابَ ) * ، خائب و آيس بود آن روز آن كس كه حامل ظلم و بيدادى بود يعنى ابليس كه او ظالم بود . و گفتند : به ظلم شرك خواست .

--> ( 1 ) . كذا : در آط ، آج ، لب ، مش ، آب ، آز : بمرآن ( ؟ ) ، به رغم جستجوى بسيار ، اين كلمه بر ما روشن نشد . ( 2 ) . سورهء قيامت ( 75 ) آيهء 22 . ( 3 ) . سورهء قيامت ( 75 ) آيهء 24 . ( 4 ) . سورهء عبس ( 80 ) آيهء 38 .